03.06.2026
Anayasa Mahkemesi (“AYM”); 4458 sayılı Gümrük Kanunu (“Gümrük K.”) m. 241/1’de yer alan ve gümrük idaresine ikincil düzenlemeler ile usulsüzlük gerektiren fiilleri belirleme yetkisi veren kuralı iptal etti. AYM, suçların ve cezaların ancak kanun ile belirlenebileceğinden hareketle idareye bu konuda düzenleme yapma yetkisi tanınmasını Anayasaya aykırı bulmuştur. (AYM’nin 02.06.2026 tarihli ve 33268 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 26.03.2026 tarihli ve E. 2025/269, K. 2026/72 sayılı Kararı)
İptal istemine konu Gümrük K. M. 241/1 hükmü şu şekildedir:
“Bu Kanunda ayrı bir ceza tayin edilmiş haller saklı kalmak üzere, bu Kanuna ve bu Kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere aykırı hareket edenlere söz konusu düzenlemelerde açıkça öngörülmüş olması kaydıyla altmış TL usulsüzlük cezası uygulanır.”
Uyuşmazlığı incelemeye geçmeden önce AYM, kuralın anlam ve kapsamını açıklamıştır. İptal istemine konu kural en temelde, Gümrük K. Kapsamında tanınan yetkilere dayanılarak gümrük idaresi tarafından çıkarılacak ikincil nitelikteki düzenlemelere aykırı davrananlara Gümrük K. kapsamında usulsüzlük cezası uygulanması yetkisi vermektedir.
Hatay 1. Vergi Mahkemesi önüne gelen bir uyuşmazlıkta uygulanması ihtimali olan anılan kuralda; usulsüzlük cezasını gerektiren eylemlerin ikincil düzenlemelerle belirlenmesine imkan tanınmasının gümrük yükümlüleri bakımından belirsizliğe neden olduğunu, bu kişilerin hangi eylemleri karşılığında bu cezayla karşılaşacaklarını düzenleyen açık ve anlaşılır bir düzenlemenin bulunmadığını, ayrıca idarenin yönetmelik, tebliğ, genelge gibi benzeri nitelikte düzenleyici işlemler yapabileceği dikkate alındığında kuralın Anayasaya aykırı olduğunu iddia etmiştir.
Uyuşmazlığı değerlendirmeye geçen AYM konuyu, Anayasa m. 38’de düzenlenen suçta ve cezada kanunilik ilkesi etrafında değerlendirmiştir. AYM iptal istemine konu kuralın idareye, ikincil düzenlemelerde yer alan yükümlülüklerden hangilerinin usulsüzlük cezası yaptırımına bağlanacağını belirleme yetkisi verdiğini vurgulamıştır. Buradan hareketle suç konusunun kanunla belirlenmesi yerine idari düzenlemelerle belirlenmesi sonucu doğmaktadır.
Ayrıca kuralda yer verilen “ikincil düzenlemeler” kavramının yalnızca yönetmelikleri değil tebliğ, genelge ve benzeri düzenleyici işlemleri de kapsayabilecek genişlikte olduğu hatırlatılmıştır. Dolayısıyla bu işlemlerin tamamının Resmi Gazete’de yayımlanması, ilan edilmesi, duyurulması ya da ilgililere bildirilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır. Dolayısıyla ikincil düzenlemelerle getirilen yükümlülüklerin ve bunlara bağlanan yaptırımların kişilerin bilgisine sunulmasını güvence altına alan bir kanuni düzenlemenin de bulunmadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak AYM, iptal istemine konu kuralda yer alan “ve bu Kanunda tanınan yetkilere dayanılarak çıkarılan ikincil düzenlemelerle getirilen hükümlere” ibaresinin iptalin karar vermiştir. İptal kararı, Resmi Gazete’de yayınlandığı tarihte yürürlüğe girmiştir. Kararın somut sonucu ise artık gümrük mevzuatında ilgililere sadece Gümrük K. kapsamında düzenlenen usulsüzlük fiilleri yönünden usulsüzlük cezası uygulanabilecektir. İdarenin çıkarmış olduğu herhangi bir düzenleyici işlem kapsamında ilgililere usulsüzlük cezası uygulanabilmesi veya bu yönde bir düzenlemenin idarece yapılması artık mümkün değildir.
Hazırlayan:
Av. Doğa Can Altınözlü